قرمساق به صادت کردند!

میلاد عظیمی: ناصرالدین شاه اهل نوشتن بود. زیاد می‌نوشت. ساده و صریح و صمیمی هم می‌نوشت. در نوشته‌هایش غلط املایی کم نیست. از جمله گاه‌و بی‌گاه قرمساق را – که واژه‌ی مورد علاقه‌ی او بوده و برای تحبیب و فحش به کار می‌برده- با صاد می‌نوشت؛ قرمصاق. به لطف دوست ارجمند مجید عبدامین که چهار جلد از خاطرات ناصرالدین شاه را منتشر کرده نمونه‌هایی از دستخط شاه را دیدم که قرمصاق نوشته بود. سیاست‌مدار برجسته مخبرالسلطنه هدایت در خاطراتش یک‌جا از بی‌رسمی زمانه و ابنای آن گله می‌کند و می‌نویسد: «قرمساقی حد ندارد. ناصرالدین‌شاه در دستخط تغییر، به مسیح نامی قرمساق را به صاد نوشته بود. شمس‌الشعراء سام‌میرزا رباعی‌ئی ساخت. به عرض رساندند دستخط اصلاح شد: الحمد مسیحا که جمادت کردند آتش بودی و پس رمادت کردند زن‌قحبه به عزل هم ترقّی کردی زیرا که قرمصاق به صادت کردند قرمساقهای امروز، صدسی قرمساق‌ترند»(خاطرات و خطرات،ص۱۲۵). چند نکته گفتنی است: اول آفرین به شاعر که غلط املایی را در نوشته‌ی شاه برنتافت و چنین لطیف و بلیغ حرفش را گفت و صد آفرین به شاه که لجاج نکرد و امر به اصلاح غلط املایی‌اش داد. غلط املایی را فی‌الفور باید بر مبنای «فرهنگ املایی فرهنگستان» اصلاح کرد. شاه و غیر شاه ندارد. […]

برای مطالعه‌ی متن کامل قرمساق به صادت کردند! به وب‌سایت خوابگرد مراجعه کنید.

داغون یا داغان؟

امشب از گفت‌وگوی بین دوست زبان‌شناسم خداداد رضاخانی و یوسف سعادت آموختم که اصل داغان  همان داغون است. برخلاف نظر دکتر معین که در پانوشت لغت «داغینه» در برهان قاطع آمده و آن‌چه در دهخدا اشاره شده (داغان در تداول مردم تهران)، داغون از مصدر داغیلماق ترکی است که بعداً به‌صورت افراطی تصحیح و در لغت‌نامه‌ها ثبت شده است. در ترکی لغت daγïn وجود دارد که حرف صدادار میانه‌ی آن در فارسی اغلب با «و» نشان داده می‌شود، در صورتی که صدایی است بین -ی و -و. اصطلاح «درب و داغون» هم که همان تغییرشکل‌یافته‌ی «دارما داغین» ترکی است. با این وصف، نویسندگان و ویراستاران نباید داغون را صورت شکسته‌ی «داغان» تصور کنند و آن را در متون اصلاح کنند، مگر این‌که متن روایی باشد و از زبان مثلاً یک گیلانی باشد که در لهجه‌شان کلمه‌هایی مثل نان و باران و نشان و داغان و… را در محاوره نیز دقیقاً به همین صورت ادا می‌کنند.

برای مطالعه‌ی متن کامل داغون یا داغان؟ به وب‌سایت خوابگرد مراجعه کنید.